Еркін Байдаров: «Анар заңы» – ұлттық бірліктің формуласы

17:35, 16 Мар.

STEPPENEWS.KZ: 2026 жылғы 12 наурызда 14-ші шақырылымдағы Бүкілқытайлық халық өкілдері жиналысының 4-ші сессиясында «Ұлттық бірлік пен прогреске жәрдемдесу туралы заңның» қабылдануын тек құқықтық негіз ретінде ғана емес, сонымен қатар біртұтас «қытай ұлтын» қалыптастыру бағытындағы кезекті қадам ретінде қабылдау керек, мұнда «55 + 1 = 1» формуласы 55 ханьдық емес этнос плюс ханьдықтар өздерінің өзіндік ұлттық ерекшеліктерін, тілі мен дәстүрлерін сақтай отырып, бір біртұтас және бөлінбейтін Қытай Халық Республикасын құрайтынын білдіреді.

Бұл Заңның геосаяси турбуленттілік пен жаһандық тұрақсыздық жағдайында қабылдануы елді біртұтас Қытай принципіне күмән келтіретін және ҚХР-дың аз санды халықдарының санасына күмән мен іріткі дәндерін себуге тырысатын дұшпан елдердің қолсұғушылығынан қорғауға бағытталған.

«Ұлттық бірлік пен прогреске жәрдемдесу туралы заң» бір сәтте қабылданған жоқ.

Әлі 2010 жылдардың басында ҚКП ОК Бас хатшысы, ҚХР Төрағасы және Орталық әскери кеңестің төрағасы Си Цзиньпин қытай ұлтының бірлігін нығайтудың ең ұзақ мерзімді және түбегейлі факторы мәдени бірегейлікті күшейту болып табылатынын мәлімдеді, ол қытай ұлтының ортақтық сезімін тәрбиелейтін ортақ рухани ошақ құруға мүмкіндік береді: «Қытай ұлтының қауымдастығы – бұл біртұтас тағдыр қауымдастығы, онда біреуіне жақсы болса, бәріне жақсы; біреуі зардап шексе, бәрі зардап шегеді.

Этникалық топтар өз тағдырын қытай ұлтының тағдырымен тығыз байланыстырған кезде ғана болашақ пен үміт болады».

Кейінірек, 2024 жылғы шілдеде ҚКП ОК 20-шы шақырылымының 3-ші пленумының «Шешімдерінде» «Ұлттық бірлік пен прогреске жәрдемдесу туралы заңды» әзірлеу міндеттері бекітілді.

Тек ҚКП ОК Политбюросының ҚКП ОК Бас хатшысы Си Цзиньпин бастаған отырыстарында бірқатар талқылаулардан кейін құжат 14-ші шақырылымдағы БХӨЖ 4-ші сессиясының барлық депутаттарымен бірауыздан қабылданды.

Осылайша, Қытай лидері Си Цзиньпин жиі қолданатын «анар дәндері метафорасы» ресми түрде мемлекеттік ерікке айналды, өйткені қазіргі қытайлық саяси риторикада анар елде тұратын 56 ұлттың басты символы ретінде қарастырылады.

Анар біртұтас қытай ұлты аясындағы ұлттық топтардың симбиозын көрсететін бейнеге айналды.

Бір жеміс аясында әртүрлі «дәндерді» біріктіруден бөлек, анар метафорасы этникалық топтардың тығыз өзара байланыстылығын көрсетеді. Бұл символмен байланысты басты дәйексөздің Қытай ұлттары ұлттық бірлікті сақтау үшін «анар дәндері сияқты тығыз жұмылуы» керек және бір-біріне сүйене отырып, ҚХР-дың барлық азаматтарының ортақтық санасын нығайтудың институционалдық механизмдерін жетілдіруге ықпал ете отырып, қытай ұлтының (кең мағынада) ұлы қайта өрлеуі туралы қытай арманына қарай жүруі керек деген сөз болуы кездейсоқ емес.

«Анар дәндерінің» әртүрлілігін, басқаша айтқанда, Қытайдың этникалық топтары мәдениетінің қайталанбастығын ҚХР Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы (ҚХР ШҰАА) мысалында байқауға болады.

Мәселен, бүгінде Шыңжаң халқының саны 26 миллионнан асады, онда 50-ге жуық ұлт өкілдері тұрады: ұйғырлар (45%), ханьдықтар (43%), қазақтар, хуэй (дүңгендер), моңғолдар (оның ішінде ойраттар, дунсяндар), қырғыздар, тәжіктер, сибо, өзбектер, орыстар, маньчжурлар, даурлар, татарлар, туцзя, мяо, тибеттіктер, чжуандар, саларлар, и, буи, корейлер, сондай-ақ тағы 25-тен астам ұлттар.

Оның ішінде – «Шыңжаңның 13 байырғы халқы» (ұйғырлар, ханьдықтар, қазақтар, хуэй, моңғолдар, ойраттар, қырғыздар, тәжіктер, сибо, орыстар, өзбектер, маньчжурлар, татарлар) 1949 жылы ҚХР құрылғанға дейін провинция аумағында тұрған.

ХХ ғасырдың көрнекті қытайлық ойшылдарының бірі, «қытай ұлты» тұжырымдамасының теоретигі Фэй Сятоун (2006 ж.

қ.б.) хань тобының принципі «неғұрлым дамыған топтардың аз дамығандарға көмектесуі», оларға экономикалық және мәдени құралдар беруі екенін алға тартты.

Тек осы жолмен ғана кіші этникалық топтардың санасына біртұтас «қытай ұлты қауымдастығы» туралы тезистерді енгізуге болады.

Сондықтан 2025 жылы құрылғанына 70 жыл толған Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы құрылған сәттен бастап, аймақтағы (сондай-ақ ҚХР-дың басқа ұлттық автономияларындағы) қытай үкіметінің басты мақсаттарының бірі адамдардың демократиялық құқықтарына кепілдік беретін халықтық биліктің құқықтық негіздерін құру болды.

Бұл шаралар Шыңжаң тұрғындарының өз тағдырының толыққанды қожайыны болғанын және бұдан былай ықпалы мен билігін жоғалтқан реакциялық күштерге тәуелді емес екенін түсінуіне бағытталған.

Бұл «теңдік, бірлік, өзара көмек және үйлесімділік» билік ететін, өз кезегінде жергілікті халықтың өмір сүру деңгейін көтеруді ынталандыратын, ұлттық аудандық автономия жүйесін жетілдіретін, Шыңжаңның барлық халықтарына өзін-өзі билеу кепілдіктерін орындайтын және т.

б. «социалистік қатынастардың жаңа дәуірінің» бастауы болды.

Дәл осы мақсаттар мен міндеттер 1978 жылы «реформалар мен ашықтық саясаты» басталғаннан кейін бірінші кезекке қойылды, сол кезде ҚХР үкіметі ұлттық саясаттың екі негізгі міндетін айқындады: (1) ХХ ғасырдағы төрт модернизацияны (қорғаныс өнеркәсібін, ауыл шаруашылығын, ғылымды және өнеркәсіптік өндірісті модернизациялау) жүзеге асыру жолындағы күрес үшін барлық ұлттардың халықтарын біріктіру, ұлттық қоғамдық бұқараның белсенділігін жұмылдыру және (2) әлеуметтік теңсіздікті жою үшін бұдан да көп күш жұмсай отырып, барлық ұлттарға экономика мен мәдениетті дамытуға жан-жақты көмектесу.

Бүгінде Шыңжаңдағы ішкі саяси жағдай айтарлықтай тұрақты сипатқа ие.

Қытай билігіның саясаты аймақтағы партиялық және мемлекеттік органдардың жұмысына ұлттық азшылықтардың кеңінен қатысуына ықпал етеді.

Этникалық аймақтық автономия жүйесі Қытайдағы ұлттық азшылықтарға Конституция мен заңда қарастырылған аймақтарда өзін-өзі басқаруды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

1955 жылы құрылған сәттен бастап жүйе Шыңжаңдағы этникалық топтардың бастамашылдығын айтарлықтай дәрежеде біріктірді және жұмылдырды және жергілікті экономикалық және әлеуметтік дамуға жәрдемдесуде маңызды рөл атқарды.

Заңмен барлық этникалық топтардың саяси өмірге қатысу құқығына кепілдік берілген. Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы үкіметінің төрағасы, тиісті автономиялық округтер мен уездердің басшылары, Халық өкілдері жиналысы Тұрақты комитетінің, ШҰАА-дағы әртүрлі деңгейдегі халық соттары мен прокуратураларының басшылары болып ұлттық азшылық өкілдері тағайындалады.

Этникалық топтардың мәдени құқықтары қамтамасыз етілген, Шыңжаңдағы әртүрлі этникалық топтар қолданатын 10 негізгі тіл мен жазу сот төрелігі, әкімшілік басқару, білім беру, баспа және баспасөз, радио және теледидар, интернет салаларында, сондай-ақ әлеуметтік және қоғамдық істерде кеңінен қолданылады.

Шыңжаң теледидары төрт тілде хабар таратады: жалпыұлттық қытай, ұйғыр, қазақ және қырғыз тілдерінде.

«Шыңжаң жибао» газеті де төрт тілде шығады: жалпыұлттық, ұйғыр, қазақ және моңғол тілдерінде.

ҚХР билігі Шыңжаңның ұлттық азшылықтарының мәдени мұрасын сақтауға тырысады. Ол үшін провинция басшылығы мен ҚХР орталық үкіметі рухани және материалдық мәдениетті қолдауға қомақты ресурстар салады. Мысалы, тарихи ескерткіштерді, мешіттерді, кесенелерді реставрациялауға.

Аз халықтардың дәстүрлі мәдениеті халықаралық деңгейде танылуда. Ұйғыр мұқамдары өнері (музыкалық-поэтикалық шығармалар), моңғол және қырғыз халықтарының «Жаңғыр» және «Манас» қаһармандық эпостары ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұралары тізіміне енгізілген.

Мысалы, Қытай қазақтары жинақы тұратын жерлерде (Іле Қазақ автономиялық облысы, Шәуешек және Алтай аймақтарында) дәстүрлі көшпелі шаруашылық дамып келеді; Қашқар аймағының арнайы аймақтарында үкіметтің қолдауына және серіктес провинциялардың белсенді көмегіне сүйене отырып, ұйғырлардың дәстүрлі қолөнері дамып жатыр; 250 жылдан астам уақыт бойы сібе халқы тұрып жатқан Шапшал-Сібе автономиялық уезінде ежелгі қала түрінде салынған мәдени-тарихи кешен шетелдік және ішкі туристердің назарын аударып, осы халықтың ұлттық колориті мен рухын сақтап келеді және т.

б. 2025 жылғы қыркүйекте Үрімжіде өткен мерейтойлық салтанаттар Шыңжаң халықтары ҚКП және Үрімжіге келген ҚКП ОК Бас хатшысы Си Цзиньпиннің бастауымен экономикалық және мәдени дамуда орасан зор табыстарға жетіп, «Жібек жолының визит карточкасына» айналғанын көрсетті, өйткені Шыңжаң Қытай үшін Орталық Азияға ашылған «қақпа» болды, оның елдерімен және халықтарымен ШҰАА-ны тығыз тарихи және мәдени-өркениеттік байланыстар біріктіреді.

«Анар дәндері» жылдан жылға ауылшаруашылық кәсіпорындары мен зауыттар өнімінің сапасы мен көлемі түрінде жаңа өскіндер беруде.

Осының бәрі шынайы таңданыс тудырады және Шыңжаң тәжірибесін Орталық Азиядағы осындай өндірістер үшін алуға деген ниетті оятады.

Көлік және логистикалық инфрақұрылымның дамығандығы, құрылыс қарқыны, қалалық ортаның жағдайы – осының бәрі аймақтың барлық тұрғындарының орасан зор бірлескен еңбегінің нәтижесі және оның болашақтағы сәтті дамуының кепілі.

«Шыңжаң – тамаша мекен» идеологемасы саяси индоктринация элементінен нақты күнделікті тәжірибеге айналды, мұнда этникалық теңдік пен діни төзімділік шынымен де қытайлық ерекшелігі бар «біртұтас тағдыры бар қоғам» құруға ықпал етеді.

Осылайша, «анар заңында» ортақ рухани үйді қалыптастыру, өзара іс-қимылға, алмасуға және өзара жақындасуға жәрдемдесу, сондай-ақ бірлескен гүлдену мен дамуды ілгерілету туралы ережелер бар.

Си Цзиньпин атап өткендей, тек «барлық ұлттардың бірлескен бірлігі мен прогресі, бірлескен гүлдену мен даму – бұл қытай ұлтының өмірлік нәрі, күші мен үмітінің көзі».

«Он бесінші бесжылдықты» іске асырудың басталу жылында, «анар дәндері метафорасының» ресми түрде мемлекеттік заңға айналуы мемлекеттік бірлікті қорғау және ұлттық бірлік пен прогреске жәрдемдесу бүкіл қытай халқының ортақ жауапкершілігі екенін, сондай-ақ ұлттық бірлік пен прогресс міндетін мемлекеттің ұзақ мерзімді даму стратегиясына енгізудің маңызды шарасы екенін анық көрсетуге және «барлық ұлттардың анар дәндері сияқты бірге тығыз ұстасуына ықпал етуге» бағытталған, бұл ұлттық бірлік пен прогресс гүлін одан әрі қоректендіріп, оның гүлденуіне және солмауына мүмкіндік береді… Еркін БАЙДАРОВ, Р.

Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының жетекші ғылыми қызметкері, Алматы, Қазақстан Сообщение Еркін Байдаров: «Анар заңы» – ұлттық бірліктің формуласы появились сначала на SteppeNews.

kz.

Рубрика: Деньги и Рынки. Читать весь текст на steppenews.kz.

Trump, İran Savaşı nedeniyle Ukrayna'daki barış görüşmelerini askıya aldı Dünya siyaset alanında beklenmedik ve keskin dönüşümler gözlemleniyor. ABD yönetiminin dikkatinin Orta Doğu'ya çekilmesi, Ukrayna'daki barış sürecini...

Asus представил игровые OLED-мониторы серии ROG Strix с защитой от выгорания Каталог компании Asus пополнился тремя новыми игровыми OLED-мониторами серии ROG Strix: XG27AQDMG Gen2, XG27ACDMS и XG27AQDMES. Все новинки получили ...

Azercell поддерживает развитие женского творчества Azercell продолжает поддерживать инициативы, направленные на продвижение гендерного равенства и расширение возможностей женщин. В рамках этой деятель...

Nahid Canbaxışlı haqqında - ŞƏMSİ QOCA YAZIR Həyatın ən böyük zəfəri yıxılmamaq deyil, hər yıxılanda atanın ‘Heç vaxt başıaşağı olma!’ nəsihətini bayraq edib yenidən ayağa qalxmaqdır. 50 ilin iş...

Başqa klinikada analiz verdiyi üçün pasiyentə baxılmadı — "Real" Tibb Mərkəzindən şikayət Sumqayıt şəhərində fəaliyyət göstərən “Real” Tibb Mərkəzinin doğum şöbəsinin müdiri, mama-ginekoloq Cavid Allahverdiyev pasiyentin başqa ...

Maşını olanların NƏZƏRİNƏ İdman rejimi adətən yanacaq sərfiyyatının artması ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, ekspertlər müəyyən yol vəziyyətlərində bunun əslində yanacağa qə...

Təyyarələrdə çay və su istədikdə 2 dəfə düşünün – DƏHŞƏTLİ ARAŞDIRMA Uçuş zamanı bir çox sərnişin düşünmədən stüardessadan çay və ya qəhvə sifariş edir. Lakin çox az adam fikirləşir ki, həmin içkilərin hazırlanmasında ...

Референдум-2026: Дезинформацияға қарсы күрес орталығы желідегі жалған ақпараттарды тіркеп жатыр Әлеуметтік желілерде сайлау жәшіктеріне бюллетеньдердің жаппай тасталғанын «дәлелдейтін» бейнероликтер мен фотолар тарап жатыр. Орталық коммуникациял...

Заңсыз активтерді қайтару аясында мемлекетке 1 трлн теңгеден астам қаржы құйылды – Бас прокуратура Жалпы алғанда 1,3 трлн теңгеден астам сомаға активтерді қайтару бойынша шаралар қабылданды, оның ішінде мемлекетке нақты қайтарылғаны – 1,076 трлн те...

Ашықтық және жоғары қатысу: Өзбекстан ОСК төрағасы референдумның өту барысын бағалады Қазақстанға халықаралық бақылаушы ретінде келген Өзбекстан Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Зайниддин Низамходжаев референдумға дайындық пен дау...

Түркия Жоғарғы сайлау кеңесінің төрағасы: сайлау учаскелерінде халықтың қызығушылығы жоғары екенін байқадық Түркия Республикасы Жоғарғы сайлау кеңесінің төрағасы Ахмет Йенер Астана қаласындағы №149 сайлау учаскесіне барып, Қазақстанда өтіп жатқан жаңа Конст...

Azərbaycanda daha bir dövlət qurumu ləğv edildi Naxçıvan Muxtar Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti ləğv edilib. YENİERA.az Trend-...

DİM sədrinin müsahibəsinə SƏRT REAKSİYA - “Məgər siz imtahanın martda keçirilməsini əsaslandıra bilmisiniz? Jurnalist Mikayıl Mirzəzadə yazır… DİM sədri Məleykə Abbaszadə martın 9-da keçirilən imtahanla bağlı müsahibə verib. Müsahibə zamanı deyib ki, indiyə...

Tanınmış ekspertlər AQC-ni seçib Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin (AQC) İdarə Heyətinin geniş tərkibdə iclası keçirilib.Tədbirdə AQC İdarə Heyətinin sədri Vüqar Orucun quru...

Հայտնի են «Սլավյանսկի բազար 2026» մրցույթում Հայաստանը ներկայացնող պատվիրակների անունները Մարտի 14-ին տեղի է ունեցել «Սլավյանսկի Բազար 2026» ամենամյա մանկական և երիտասարդ կատարողների երաժշտական հեղինակավոր մրցույթի հայաստանյան ազգային նախը...

Тоқаев бастамасы: Қазақстан мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі өзгертуде Қазақстанның саяси өмірінде тарихи бетбұрыс кезеңі келді. Ел болашағын айқындайтын жаңа Негізгі заң жобасы бойынша жалпыхалықтық дауыс беру үдерісі қ...

Трамп Иран соғысына байланысты Украинадағы бейбіт келіссөздерді тоқтатты Әлемдік саясат алаңында күтпеген және күрт өзгерістер байқалады. АҚШ әкімшілігінің назары Таяу Шығысқа ауып, Украинадағы бейбітшілік үдерісіне қауіп ...

Constitution referendum held in Kazakhstan Kazakhstan held a nationwide referendum on March 15 on a draft of a new Constitution, in a vote authorities described as highly significant for the c...

Tokayev's initiative: Kazakhstan is fundamentally changing the system of public administration A historic turning point has occurred in the political life of Kazakhstan. The nationwide vote on the draft of the new Constitution, which defines th...

«…Ешқашан өзгермейді»: Назарбаев референдумда өз таңдауын жасады Қазақстанның тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Конституцияға қатысты республикалық референдумда өз таңдауын жасады, деп хабарлайды NewsMedia. Экс...

Атыраудағы трагедия: Күдікті Сұлтан Сәрсемалиев ісінде жаңа деректер анықталды Атырау облысы Жангелдин ауылында бір отбасының қаза табуына байланысты қозғалған қылмыстық іс бойынша тергеу жалғасып жатыр, деп хабарлайды NewsMedia...

Помив автомобіль у дворі: який штраф Бажання зекономити на професійному митті та самостійно «навести марафет» залізному коню біля під’їзду чи у власному дворі може обернутися для українс...

Як зменшити витрату пального в автомобілі: експерти назвали неочікуваний лайфхак Більшість автомобілістів переконані, що спортивний режим у машині майже завжди означає підвищену витрату пального. Однак фахівці звертають увагу: у п...

Референдумның тарихи маңызы бар: Қырғызстан ОСК төрағасы Қазақстандағы референдум туралы Фото: ашық дереккөзАстана қаласындағы №117 сайлау учаскесіне Қырғыз Республикасының Сайлау және референдум өткізу жөніндегі орталық комиссиясының төр...

Алматыда референдумдағы тәуелсіз бақылаушылардың жұмысы туралы айтылды Алматы қаласындағы Қоғамдық коммуникациялар орталығында тәуелсіз бақылаушылардың ақпараттық штабының жетекшісі Рафаэль Гасанов және «Дауыс» қоғамдық ...

Daha 18 nəfər İrandan Azərbaycana təxliyə olundu “Astara” dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsi vasitəsilə xarici ölkə vətəndaşlarının Azərbaycana təxliyəsi davam etdirilir. Gununsesi.i...

Әр азамат үшін маңызды сәт Осындай форматтағы кездесулердің бірі бүгін «Тараз» әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациясы» акционерлік қоғамына қарасты «Zhambyl Invest» фронт-офисында...

Өңірде жемқорлық тәуекелерін жою шаралары қарқынды түрде жүргізілуде Осы бағытта ҚР Мемлекеттік қызметі істері агенттінің Жамбыл облысы бойынша департаменті ҚР «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңында көзде...

Азаматтық қоғам – демократиялық процестердің тірегі Елімізде өтіп жатқан референдум – қоғам назарын өзіне аударған маңызды саяси оқиғалардың бірі. Мұндай тарихи сәттерде азаматтық қоғам институттарының...

Qozog'istonda Konstitutsiya referendumi bo'lib o'tdi Qozog'istonda 15 mart kuni yangi Konstitutsiya loyihasi bo'yicha umumxalq referendumi o'tkazildi, rasmiylar bu ovoz berishni mamlakatning kelajakdagi...

To‘qayev tashabbusi: Qozog‘iston davlat boshqaruvi tizimini tubdan o‘zgartirmoqda Qozog‘iston siyosiy hayotida tarixiy burilish pallasi keldi. Mamlakat kelajagini belgilovchi yangi Bosh qomus loyihasi bo‘yicha umumxalq ovoz berish ...

Референдум: 8 млн-нан астам азамат дауыс берді Референдум барысында дауыс беруге құқы бар азаматтардың 64,43 пайызы өз таңдауын жасап үлгерді. Бұл туралы Орталық референдум комиссиясының мүшесі Әс...

«Референдум – 2026» онлайн марафоны: инклюзивті қоғам мен бала тәрбиесі тақырыптары кеңінен талқыланды Республикалық референдум аясында өтіп жатқан «Референдум – 2026» онлайн марафоны жалғасуда. 09:00-де басталған шараның алғашқы үш сағатында қоғамдағы...

Mo‘min-musulmonlar jin deb ataluvchi maxluqotlar borligiga iymon keltiradilar Ularni oddiy holatlarda ko‘rib bo‘lmaydi. Biz ular haqidagi ma’lumotlarni eng ishonchli manbalar, Qur’oni Karim va hadisi shariflardan olamiz. Qur’on...

Buxoro shahar hokimi Qurbon Tursunov markaziy ko‘chalarda olib borilayotgan ishlarni ko‘zdan kechirdi Kuni kecha Buxoro shahar hokimi Qurbon Tursunov ayni damda shaharda infratuzilmani rivojlantirish va aholi uchun qulay sharoit yaratish maqsadida Bah...

В Бишкеке застрелился замглавы службы судоисполнителей: ГУВД рассказало подробности Материал подготовлен K-News. Копирование или частичное использование возможно только с разрешения редакции K-News.В Бишкеке произошло трагическое соб...

Нацбанк продлил разрешение на вывоз наличной иностранной валюты до 1 октября - В соответствии с решением правления Нацбанка были внесены изменения в постановление «О временном разрешении на вывоз неветхой наличной иностранной ...

Daha 3 nəfər Azərbaycana təxliyə olundu - YENİLƏNİB "Astara" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsi vasitəsilə xarici ölkə və Azərbaycan vətəndaşlarının təxliyəsi davam etdirilir.Bakıvaxtı.az xəbər ver...

Қазақстанның барлық аумағында референдум айтарлықтай заң бұзушылықтарсыз өтті – бақылаушылар Күн бойы барлық сайлау учаскелерінің бақылаушылары өз борышын орындауға ниет білдірген азаматтардың үлкен ағынына куә болды. Тәуелсіз бақылаушылар, а...

Ешқандай жұмыс істемей, 16 миллион теңге алу тәсілі жарияланды Кейінгі кезде қаржыгерлер асыл тастарға «табына» бастағандай: айналадағы әлемнің тұрақсыздығы шайқалса болғаны, онда «бағалы металл сатып алуға» жүгі...

Kazakistan'da anayasa referandumu yapıldı Kazakistan'da 15 Mart'ta yeni bir Anayasa taslağı için ülke çapında referandum yapıldı; yetkililer oylamayı ülkenin gelecekteki siyasi gelişimi açısı...

Tokayev Girişimi: Kazakistan kamu yönetim sistemini kökten değiştiriyor Kazakistan'ın siyasi hayatında tarihi bir dönüm noktası geldi. Ülkenin geleceğini belirleyen yeni Anayasa taslağı için ulusal oylama süreci yoğun bir...

Verfassungsreferendum in Kasachstan abgehalten Kasachstan hat am 15. März ein landesweites Referendum über den Entwurf einer neuen Verfassung abgehalten, eine Abstimmung, die von den Behörden als ...

Tokajews Initiative: Kasachstan reformiert sein Staatssystem grundlegend Ein historischer Wendepunkt in der Politik Kasachstans ist eingetreten. Der Prozess des Volksentscheids über den neuen Entwurf der Verfassung, der di...

Rossiyada tug‘ilish darajasi qiyinligicha qolmoqda – vazir Rossiyaning demografik holati hali ham qiyinligicha qolmoqda. Rossiya Federatsiyasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri Anton Kotyakovn...

Ukrainada jang qilgan qoraqalpog‘istonlikka nisbatan hukm o‘zgarmadi Qoraqalpog‘iston Respublikasi jinoyat ishlari bo‘yicha sudlov hay’ati apellyatsiya tartibida ko‘rib chiqqan ishda To‘rtko‘l tuman sudining 2025-yil 1...

Как прошёл референдум в Казахстане: что говорят наблюдатели 15 марта в Казахстане прошёл республиканский референдум по проекту новой Конституции. По оценкам наблюдателей и представителей гражданского общества,...

Воздушный шар и параплан: в Усть-Каменогорске креативно подошли к голосованию Необычно проходит день республиканского референдума в Усть-Каменогорске. На одном из участков приземлился воздушный шар, а на другой один из избирате...

Референдумда кімдер дауыс берді? STEPPENEWS.KZ: Қазақстанда өтіп жатқан жалпыұлттық референдум аясында елдің саяси және қоғамдық элитасы, спорт саңлақтары мен мемлекеттік қызметшілер...

14 наурыз – Көрісу күні STEPPENEWS.KZ: Көктемнің лебін сездіріп, адамдарды бір-біріне жақындататын ерекше мейрамдардың бірі – Көрісу күні. Қазақ арасында «Амал мерекесі» деп...

Жұлдыздар таңдау жасады: Алматыдағы танымал тұлғалар референдумға қатысты 15 наурыз күні Қазақстанда жаңа Конституция жобасы бойынша республикалық референдум өтіп жатыр. Алматыда дауыс беру учаскелеріне түрлі сала өкілдері ...

First-Time Voters, Civic Groups Stand Out to International Observers in Referendum The Astana Times provides news and information from Kazakhstan and around the world. ASTANA – International observers reported an increase in first-t...

Foreign Observers Cite High Turnout, Smooth Voting in Kazakhstan Referendum The Astana Times provides news and information from Kazakhstan and around the world. ASTANA – International observers noted relatively high voter tur...

5G միացնելու պատրվակով գողանում են տվյալներ և գումարներ. ՀՀ ԿԲ-ն նախազգուշացրել է հեռախոսային զեղծարարությունների աճի մասին ԵՐԵՎԱՆ, 13 մարտի․/ԱՌԿԱ/․ ՀՀ կենտրոնական բանկը նախազգուշացրել է հեռախոսային զեղծարարությունների աճի մասին և զգոն լինելու կոչ արել։ Ըստ բանկի ներկայացր...

Վայոց ձորի խոհանոցն ու մշակույթը մեկ վայրում. «Ընկուզենու տակ» (ՎԻԴԵՈ) ԵՐԵՎԱՆ, 13 մարտի․/ԱՌԿԱ/․ Եղեգնաձորում գտնվող «Ընկուզենու տակ» անվամբ իր հյուրատանը Լիլիթն արդեն ութ տարի է, ինչ ընդունում է հարյուրավոր հյուրերի՝ ներ...

ირანი აცხადებს, რომ აშშ-ის მიერ ხარგის კუნძულზე განხორციელებული დარტყმების შემდეგ არაბთა გაერთიანებული საამიროების პორტებს მიზანში ამოიღებს ირანის სამხედრო ძალებმა განაცხადეს, რომ შესაძლოა, არაბთა გაერთიანებული საამიროების პორტებსა და ნავსადგურებზე დარტყმები განახორციელონ მას შემდეგ, რაც ...

“ირანის მარგალიტს”, რომელიც აქამდე ხელშეუხებელი იყო, დაარტყეს – რით არის მნიშვნელოვანი ხარგის კუნძული ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ომის პირველ ორ კვირაში, როდესაც ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ისრაელის ძალები ირანის სხვად...

Հայաստանի ազգային արխիվի նախկին պաշտոնյաները մեղադրվում են լրտեսության և ծառայողական լիազորությունների չարաշահման մեջ. դատական գործի մանրամասները Հակակոռուպցիոն դատարանում 2026 թվականի Մարտի 13-ին ստացվել և մակագրվել է Ս. Մ.-ի և Ա. Ք.-ի քրեական գործերը: Գործերը նույն օրը հանձնվել են դատավոր Վար...

Exit Poll: Vast Majority of Kazakh Voters Back Constitutional Changes in Referendum The Astana Times provides news and information from Kazakhstan and around the world. ASTANA – Exit poll results released after Kazakhstan’s national ...

Белсенділік жоғары, атмосфера мерекелік: Қырғызстан ОСК төрағасы Астанадағы референдум туралы Астана қаласындағы №117 сайлау учаскесіне Қырғыз Республикасының Сайлау және референдум өткізу жөніндегі орталық комиссиясының төрағасы Тынчтык Шайна...

Қозоғистонда Конституция референдуми бўлиб ўтди Қозоғистонда 15 март куни янги Конституция лойиҳаси бўйича умуммиллий референдум ўтказилди, расмийлар бу овоз беришни мамлакатнинг келгусидаги сиёсий...

Тўқаев ташаббуси: Қозоғистон давлат бошқаруви тизимини тубдан ўзгартирмоқда Қозоғистон сиёсий ҳаётида тарихий бурилиш палласи келди. Мамлакат келажагини белгиловчи янги Бош қомус лойиҳаси бўйича умумхалқ овоз бериш жараёни қи...

Sümük sağlamlığı üçün faydalı: Kalsiumla zəngin 10 ot və ədviyyat Kalsium sümük və dişlərin quruluşu və möhkəmliyinin təmin olunması, qan laxtalanması, əzələlərin yığılması, ürək ritminin tənzimlənməsi və sinir funk...

İnsanın bioloji yaşını ölçən YENİ ÜSUL Hazırda tədqiqatçılar müxtəlif biomarkerlərdən istifadə edərək telomer, metabolom və klinik qocalma saatlarını müəyyən ediblər. Onların arasında ən e...

Қазақстанда Конституция референдумы өтті Қазақстанда 15 наурыз күні жаңа Конституция жобасы бойынша жалпыхалықтық референдум өтті, билік өкілдері бұл дауыс беруді елдің болашақ саяси дамуы ү...

Guesthouse “Bees and Beekeeping” in Lori Province YEREVAN, March 12. /ARKA/. In the village of Vardablur in the Lori region, at the “Beeography” guesthouse, guests are welcomed with a hon...

Armenia to Receive €120 Million Loan and €15 Million Grant from KfW Bank for Power Grid Connection with Georgia YEREVAN, March 12. /ARKA/. At a meeting on Thursday, the Armenian government approved the signing of a €120 million loan agreement with the German ba...

Référendum constitutionnel organisé au Kazakhstan Le Kazakhstan a organisé le 15 mars un référendum national sur un projet de nouvelle Constitution, un scrutin que les autorités ont présenté comme tr...

L'initiative de Tokaïev : le système de gouvernance du Kazakhstan est en pleine mutation Un tournant historique s'est produit dans la vie politique du Kazakhstan. Le processus de vote national sur le nouveau projet de Constitution, qui dé...

Қазақстандағы орыстарды «қорғау» туралы мәлімдеме: РФ КПРФ көшбасшысы Геннадий Зюганов не айтты Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының жетекшісі Геннадий Зюганов Ресейден тыс жерлердегі «орыс халқын қорғау» қажеттігі туралы мәлімдеме жасады. ...

Жапон технологиялары Қазақстан индустриясы үшін: Еуразиядағы жаңа өнеркәсіп дәуірінің басталуы Кейде индустриялық революциялар даңғаза саяси мәлімдемелерден емес, инженерлер мен өнеркәсіпшілер арасындағы тыныш келіссөздерден басталады. Дәл осын...

Dodaqlar sözlərdən daha çox şey deyir: psixoloqlar və alimlər öpüşün sehrini açıqlayır Bir öpüş həm real həyatda, həm də böyük ekranda uzunmüddətli təsir buraxa bilər. Bəs onu bu qədər xüsusi edən nədir? Sertifikatlı psixoterapevt Çamin...

MPL: Qərb derbisində heç-heçə, "Neftçi" Qəbələdə sevindi Bu gün Misli Premyer Liqasında 24-cü tur başa çatıb. Fanat.Az xəbər verir ki, son gündə 2 görüş reallaşıb. Öncə “Kəpəz” Yevlaxda “T...

Cüdo üzrə "İstedadların seçimi" yarışının II turu başa çatdı Cüdo üzrə U-16 yeniyetmələr arasında "İstedadların seçimi" yarışının II turu başa çatıb. Fanat.Az xəbər verir ki, Abşeron Olimpiya İdman Kompleksində...

ЕАЭС өлкөлөрү товарлар, статистика жана санариптик системалар үчүн жаңы эрежелерди талкуулашты Кээ бир кондитердик азыктар үчүн маркалоону киргизүү чечими кабыл алынды.Данияр Амангельдиев, өкмөттүн биринчи орун басары, Москвада өткөн Евразия эк...

Сохтмони муҷассама дар гардиши дараи Алмосии шаҳри Ҳисор ба анҷом мерасад ДУШАНБЕ, 15.03.2026. /АМИТ «Ховар»/. Тавре қаблан иттилоъ додем, дар доираи чорабиниҳои ҷашни байналмилалии Наврӯз ба муносибати ба Феҳристи «Низоми ...

САЙЁҲИИ ТАБОБАТӢ. Чашмаи «Авҷ»-и Бадахшон бо оби минералии шифобахш барои рушди ин соҳаи сайёҳӣ имкон дорад ДУШАНБЕ, 15.03.2026 /АМИТ «Ховар»/. Чашмаҳои шифобахши Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон — Гармчашма, Сист, Баршор, Авҷ, Даршай, Бибӣ Фотимаи Заҳро,...

Münaqişəyə son... - Vüsal Kazımov yazır... 2001-ci ildə keçirilmiş AŞPA-nın plenar sessiyasında ölkəmiz Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ilk dəfə olaraq tamhüquqlu üz...

Paytaxtdakı bir sıra evlər zəlzələyə tab gətirməyə bilər: Ekspertlərdən HƏYƏCAN TƏBİLİ Elan saytlarında görünüşü ecazkar, qiyməti isə bazar səviyyəsindən xeyli aşağı olan həyət evləri alıcıların marağını çəkir. Lakin “ucuz ətin şo...

Karyera yüksəlişi ərəfəsində olan BÜRCLƏR Bir çox bürc üçün qarşıdan gələn dövr vacib qərarlar və karyera dəyişiklikləri dövrü ola bilər. Lent.az-ın məlumatına görə, bəzilərinə irəliləyiş və ...

Komaya düşməzdən əvvəl nə baş verib? – Qənirə Paşayevanın bacısı bütün iddiaları cavablandırdı Danışdığımız ünvana çatıb müsahibimlə əlaqə saxlayıram. Qapını bizə Kəmalə Paşayevanın özü açır. İçəri girəndə otaqda ilk olaraq Qənirə Paşayevanın f...

Guesthouse “Bees and Beekeeping” in Lori Province YEREVAN, March 12. /ARKA/. In the village of Vardablur in the Lori region, at the “Beeography” guesthouse, guests are welcomed with a hon...

Бүгін Оскар сыйлығының 98-ші марапаттау рәсімі өтеді Жылдың ең үздік фильмдері мен кинематография саласындағы басты марапаттарды америкалық киноакадемия табыстайды, деп хабарлайды Orda.kz. 2026 жылғы ба...

REM революциясы: Ұйқы кезінде ояу адамдардың заманы басталды АҚШ‑тың Калифорния штатында орналасқан ұйқыны зерттейтін REMspace компаниясының ғалымдары бұрын ғылыми фантастикада ғана айтылатын құбылысқа қол жетк...

Оптикалық серпіліс: Қытай әлемдік чип индустриясының тепе-теңдігін өзгертті Қытайдағы Бейжің университетінің ғалымдары ақпаратты электр тогының орнына жарық арқылы өңдейтін жаңа «толық оптикалық» чип жасап шығарды, деп жазады...

Constitution referendum held in Kazakhstan Kazakhstan held a nationwide referendum on March 15 on a draft of a new Constitution, in a vote authorities described as highly significant for the c...

ABŞ və İsrailin ŞOK strategiyası: İran dövlətsiz ölkəyə çevrilir Siyasi analitika rəsmi müharibə elanından başqa demək olar ki, hər şeyi qabaqcadan görə bilər. Lakin elə həmin analitika bizə problemin kökünə baxmağ...

Çin səhranı dayandırmaq üçün kütləvi ağaclar əkdi, amma ciddi problemlə qarşılaşdı Çin Qobi səhrasının yayılmasının qarşısını almaq üçün onilliklər boyu kütləvi şəkildə ağaclar əkib, lakin bu addım nəticədə başqa ciddi problem yarad...

Түркияда 27-28 мартта эл аралык трейл жарышы Alanya Ultra Trail өтөт Трейл-жарыш Антальянын жашыруун бермети саналган Аланьяда өтмөкчү Түркия ар түрдүү спорт тармактарында өткөрүлгөн эл аралык деңгээлдеги иш-чаралардын...

Royal central park – The Essence подсекциясынын курулушун баштоо – кошумча 5% жеңилдик Бишкекте Royal Central Park мегакомплексинин биринчи бөлүгү болгон The Essence подсекциясында 5 турак үйдүн курулушу башталып, сатып алуучулар үчүн 5...

Тарихқа жазылған финал: Суперкубок шежіресіндегі жаңа белес Елордадағы Астана Арена стадионында өткен маусымашар матчта Қайрат пен Тобыл Суперкубок үшін тартысты бәсеке өткізді, деп хабарлайды Yersport.kz. Кез...

«Толық рестарт: «Ақтөбе» жаңа инвестормен жаңа маусымға қалай кіріп жатыр?» 2025 жылы Қасым-Жомарт Тоқаев футбол клубтарын жекеменшік басқаруға көшіру туралы бастама көтергеннен кейін, инвестор тапқан алғашқы клубтардың бірі ...

Қазақтың шашу дәстүрінің түпкі мағынасы қандай? Шашу — көнеден бастау алған және қазір де қолданыстан шықпаған қазақтың қуанышты сәтінде жасалынатын салт. Оны бала дүниеге келгенде, жаңа келі...

Guesthouse “Bees and Beekeeping” in Lori Province YEREVAN, March 12. /ARKA/. In the village of Vardablur in the Lori region, at the “Beeography” guesthouse, guests are welcomed with a hon...

Уряд прискорює темпи ремонту українських доріг після зими — які маршрути у пріоритеті? З настанням весни, традиційно разом зі снігом з українських доріг починає «сходити» і асфальт. Цьогорічна зима, з її частими переходами через нуль та...

Як українські штрафи за швидкість корелюють із сусідніми державами На фоні тривалого реформування системи безпеки дорожнього руху в Україні та активного впровадження автоматичної фіксації порушень, питання відповідно...

Referéndum constitucional celebrado en Kazajistán Kazajistán celebró el 15 de marzo un referéndum nacional sobre un proyecto de nueva Constitución, en una votación que las autoridades describieron co...

La iniciativa de Tokayev: transforma radicalmente el sistema de gobierno de Kazajistán La vida política de Kazajistán ha llegado a un punto de inflexión histórico. El proceso de votación popular sobre el nuevo proyecto de Constitución q...

Фундаментти коюу церемониясы The Essence — Бишкекте шаардык жашоонун жаңы стандартын баштоо Бишкекте THE ESSENCE аттуу турак жай комплекси курула баштады, ал Royal Central Park долбоорунун биринчи этабы болуп калат.2026-жылдын 14-мартында Би...

В Бишкеке стартовал фестиваль индийского кино Вчера в Бишкеке, в стенах Кыргызского государственного драматического театра имени Т. Абдумомунова, прошла церемония открытия Дней индийского кино. Ч...

Удары и ответные атаки: как развивается конфликт США, Израиля и Ирана Между США, Израилем и Ираном продолжается интенсивная военная эскалация на Ближнем Востоке. За последние 48 часов произошли новые обмены ударами, а м...

ТАҚВИМИ АМИТ «ХОВАР»: имрӯз 16 март, душанбе, 75-умин рӯзи соли 2026 аст 16 марти соли 1938 ноҳияҳои Муъминобод, Балҷувон ва Шамсиддин Шоҳин (собиқ Шуробод) таъсис ёфтаанд. *** 16 марти соли 2009 Президенти Ҷумҳурии Тоҷики...

86,7%-ы қолдаған: жаңа Конституцияға қатысты референдумның Exit Poll нәтижелері жарияланды Қазақстанда жаңа Конституция жобасын мақұлдау бойынша республикалық референдумның Exit poll қорытындысы жарияланды, деп хабарлайды NewsMedia. Exit po...

Los animales más peligrosos: la verdad sobre los mosquitos y los temibles tiburones... La naturaleza no solo es fuente de belleza, sino también de peligros inesperados para la salud y la vida humana. Según una infografía recién publicad...

16 наурызда елдің басым бөлігінде ауа райына байланысты ескерту жасалды "Қазгидромет" РМК синоптиктері 16 наурызда елдің басым бөлігінде қолайсыз ауа райына байланысты ескерту жасады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. А...

Мемлекет басшысы: Жаңа Халық Конституциясы елімізді тың жетістіктер мен табыстарға бастайды Президенттің пікірінше, барлық заң талаптары мен демократиялық нормалар қатаң сақталды. Мұны еліміздің және шетелдің байқаушылары да айтып отыр, деп ...

En tehlikeli hayvanlar: sivrisinekler ve korkunç köpekbalıkları hakkındaki gerçekler... Doğa sadece güzellik değil, aynı zamanda insan sağlığı ve yaşamı için beklenmedik tehlikelerin kaynağıdır. Yeni yayınlanan infografiklere göre, en ço...

Түркия Жоғарғы сайлау кеңесінің төрағасы: сайлау учаске